"Κοιμηθείς ύπνον τεταραγμένον έξυπνησα το πρωί εκ του κώδωνος"

Ο φωτογραφικός φακός βρίσκεται λίγα μέτρα μακριά από το Νηπιαγωγείο, δωρεά του Δημητρίου Ιωαννίδη. Εκεί ο καπετάν Περδίκας το 1911 εκφώνησε τον τελευταίο του λόγο. Λίγες μέρες πριν τον δολοφονήσουν τούρκοι αστυνομικοί.

Η φωτογραφία, απέναντι από το αρχοντικό Μανούση, έχει μέσα στο κάδρο της, το σπίτι του γιατρού Μηνά Θεοδώρου δημάρχου της Σιάτιστας το 1912. Νυχτώνει και ξημερώνει αύριο Κυριακή όπως ακριβώς και πριν 106 χρόνια.

Μετά την σύσκεψη στην Μητρόπολη, κατόπιν της προτροπής του διοικητή των στρατιωτικών αποσπασμάτων στην Σιάτιστα Γεώργιου Κατεχάκη, οι Σιατιστινοί απάντησαν παραπλανητικά σε όσα τους μήνυσε με τον Οσμάν Μπάτσαρο, ο Μεχμέτ Πασάς που βρισκόταν στο Καλονέρι.

Οι αξιωματικοί που φιλοξενούνται στο σπίτι του γαλλομαθή γιατρού, τα μέλη της εθνικής επιτροπής, όλοι με αγωνία περιμένουν τις ενισχύσεις. Θα προλάβουν την τουρκική επίθεση; Οι διαταγές από τον διοικητή της VI Μεραρχίας ξεκάθαρες. Σε περίπτωση ήττας μην προσμένετε σε βοήθεια. Αν χαθεί η μάχη πολλά από τα κέρδη της επέλασης του ελληνικού στρατού επίσης θα χαθούν.

Δεν υπάρχει σπίτι της Σιάτιστας που να μην έχει φαντάρους. Έφαγαν τον τραχανά ήπιαν το κρασί και πέφτουν για ύπνο.

Θα ξημερώσει. Ο Ιώαννης Φιωτάκης ένας από τους Κρήτες θα γράψει στα απομνημονεύματα του «Κοιμηθείς ύπνον τεταραγμένον έξυπνησα το πρωί εκ του κώδωνος και μεταβάς έλαβα μέρος εις τον δεξιόν χορόν ψάλλων και το πολυχρόνιον. Ητο συγκινητική η στιγμή τότε και ότε ο ιερέας ηυχήθη υπέρ του βασιλέως και του αγωνιζομένου στρατούς.»

Οι ώρες περνούν, θα προλάβουν;

Σιάτιστα 3ης Νοεμβρίου 2018
Λάζαρος Γ. Κώτσικας

ΙΩΑΝΝΗΣ ΦΙΩΤΑΚΗΣ | Σιάτιστα, Κυριακή 4 Νοεμβρίου 1912

Κοιμηθείς ύπνον τεταραγμένον έξυπνησα το πρωί εκ του κώδωνος και μεταβάς έλαβα μέρος εις τον δεξιόν χορόν ψάλλων και το πολυχρόνιον. Ητο συγκινητική η στιγμή τότε και ότε ο ιερέας ηυχήθη υπέρ του βασιλέως και του αγωνιζομένου στρατού. Φιλοξενηθείς μετά την λειτουργίαν παρά του δεξιού ψάλτου μετέβην την 2μ.μ. εις το, εις Χώραν παρά τον εκεί πλάτανον, καφενείον ίνα πιω τσάι.

Παρήγγειλα, αλλά δεν προέλαβα να πίω. Η κραυγή «εις τα όπλα» διήγειρεν πάντας, αντάρτας και στρατιώτας, προς ετοιμασίαν. Τι συνέβαινε; Ο περίφημος Βεκήρ Αγάς μη υπολογίζων φαίνεται επί της νεωστί ελθούσης δυνάμεως και των τριών πεδινών τηλεβόλων μας ετόλμησε να εισέλθει εις Σιάτισταν. «Καλώς μας ήλθεν» εφωνάζομεν ημείς θα εξηρχόμεθα εις αναζήτησιν και ούτος ήλθεν μόνος. Εξήλθον τάχιστα της πόλεως οι ευσταλείς και ταχείς Κρήτες αντάρται και επετέθησαν ορμητικώς εναντίον των Τουρκαλβανών του Βεκήρ. Μετ’ ολίγον και οι αποτελούντες τον δεύτερον λόχον του τάγματος Παπαδάκη διετάχθη μεν να καταλάβωμεν λόφον απέναντι του εχθρού και ούτως η μάχη εγενικεύθη. Τρία τουρκικά πυροβόλα έβαλλον καθ’ ημών άτινα όμως εσίγησαν ότε ήλθον τα ιδικά μας. Με ζητωκραυγάς υπεδέχθημεν την ομοβροντίαν των τριών πυροβόλων μας. Η μάχη εμαίνετο και ημείς ετρέχομεν άπειροι ως εις πανηγύρι και τούτο δυστυχώς έγινε αιτία να απωλέσωμεν πολλούς άνδρας. Κατά το οξύτερον σημείον της μάχης ο διμοιρίτης ευρισκόμενος μετ’ άλλων εις τινα θέσιν αντελήφθη περί τους 300 Αλβανούς ανερχόμενους τον λόφον ον κατείχομεν ίνα μας υπερφαλαγγίσωσι. Διέταξεν οπισθοχώρησιν. Ο υποφαινόμενος όμως δεν αντελήφθη την διαταγήν και εξακολούθησεν να προχωρεί μόνος, ότε ευρέθη πλησίον της πρωτοπορείας του εχθρού εις απόστασιν 30 μέτρων. Εκ της ομίχλης τους εξέλαβον ως ημετέρους και τους ηρώτησα επανειλειμμένως όρθιος με το όπλο εις χείρας «ποίοι είναι;» Ούτοι μοι ένευσαν να τους πλησιάσω επί σκοπώ αιχμαλωτίσεως. Υποπτευθείς ένευσα διά της χειρός των δήθεν όπισθεν ερχομένων στρατιωτών να έλθουν διότι εκεί ευρίσκεται ο εχθρός. Τούτο αντελήφθησαν και αμέσως κατέλαβον θέσεις. Επί τη διά νεύματος πρόσκληση μου να έλθη εις εξ αυτών προς αναγνώρισιν με επυροβόλησαν και ως εκ θαύματος εσώθην διαφυγών τη παρορμήσει δύο ετέρων στρατιωτών εμφανισθέντων τότε εκεί. Η μάχη έληξεν την εσπέραν διασωθέντων των Τούρκων εκ της ομίχλης και της επελθούσης νυκτός.

Ο εχθρός πέραν του λόφου δεν επροχώρησε διότι τα τηλεβόλα μας δεν ηστειεύοντο. Την νύκτα δε έφυγον πανικόβλητοι. Την νύκτα διετάχθημεν να διανυκτερεύσωμεν εις το ύπαιθρον επειδή δεν εγνωρίζομεν αν έφυγε ο εχθρός. Την φοβερωτέραν νύκταν της ζωής μου διήλθον τότε μη φέρων τον μανδύα μου όντινα, διά να είμαι ευκίνητος, είχον αφήσει εις Σιάτισταν. Εβρεχόμην καθ’ όλην την νύκτα και ησθανόμην το ψύχος μέχρις μυελού οστέων. Περίμενον ανυπομόνως εμετρών εν προς εν και τα λεπτά πότε να έλθη η πρωία να απαλλαχθώ των δεινών της πείνης και του ψύχους.

[ΠΗΓΗ: ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ]

6 Οκτωβρίου 1912 - 5 Νοεμβρίου 1912 | ΕΝΑ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ

Τα γεγονότα που προηγήθηκαν πριν την Μάχη της Σιάτιστας ήταν τόσα πολλά που ίσως σε πολλούς να έχει προκληθεί σύγχιση. Έτσι εξηγείται και το μπέρδεμα που έχει δημιουργηθεί σχετικά με την σειρά που κάνουμε τις επετειακές εκδηλώσεις.

Για αυτό ας προσπαθήσουμε να τα βάλουμε σε μια σειρά.

Λεωνίδας Παπαμαλέκος

6 Οκτωβρίου 1912
Απελευθέρωση της Δεσκάτης

11 Οκτωβρίου 1912
Απελευθέρωση της Κοζάνης

11 Οκτωβρίου 1912
Επιστολή των Κρητών οπλαρχηγών Μακρή και Καραβίτη στις Τουρκικές Αρχές της Σιάτιστας όπου τους καλούν να αποχωρήσουν από την πόλη.

12 Οκτωβρίου 1912
Αποχωρούν οι Τούρκοι αστυνομικοί. Υψώνεται η ελληνική σημαία. Τα Κρητικά ανταρτικά σώματα μπαίνουν στην Σιάτιστα.

13 Οκτωβρίου 1912
Αποτυχημένη απόπειρα, των ερχόμενων από την Νεάπολη, Τούρκων να ανακαταλάβουν την Σιάτιστα.

14 Οκτωβρίου 1912
Τα σώματα των Καούδη, Δηληγιαννάκη και Σεϊμένη έρχονται από το Παλαιόκαστρο στην Σιάτιστα.

15 Οκτωβρίου 1912
Απελευθέρωση των Γρεβενών. Αποχωρούν για την Νεάπολη οι Κρητικοί.

19 Οκτωβρίου 1912
Το σύνταγμα των ευζώνων του συνταγματάρχη Γεννάδη έρχεται για μία μέρα στην Σιάτιστα. Μάχη στην Νεάπολη που καταλήγει στην απελευθέρωση της. Ο Μπεκήρ Αγάς υποχωρεί στην Κορυτσά.

20 Οκτωβρίου 1912
Αποχωρούν από την Σιάτιστα με προορισμό προς Βορά οι εύζωνοι του Γεννάδη.

22 -23 Οκτωβρίου 1912
Η μεγάλη ανατροπή. Το «Ατύχημα του Σόροβιτς». Στο Αμύνταιο η Πέμπτη Μεραρχία, η πλαγιοφυλακή της Στρατιάς της Θεσσαλίας, χάνει την μάχη και όλα είναι πλέον σε κίνδυνο. Οι Τούρκοι αναθαρρούν. Ο Μεχμέτ Πασάς ξεκινά από την Φλώρινα και ο Μπεκήρ Αγάς κατευθύνεται στα Γρεβενά. Το Μοναστήρι μάλλον έχει χαθεί. Ο Κατεχάκης έρχεται στην Σιάτιστα όπου συγκεντρώνονται γυναικόπαιδα από το Βογατσικό και τις γύρω περιοχές.

29 Οκτωβρίου 1912
Μάχη στο Βογατσικό. Οι Έλληνες αντιμετωπίζουν υπέρτερο αριθμητικά στρατό στο Βογατσικό της Καστοριάς και υποχωρούν προς Νεάπολη και Σιάτιστα.

1 Νοεμβρίου 1912
Ο Μπεκήρ Αγάς ανακαταλαμβάνει την Νεάπολη. Σκοτώνεται ο φρούραρχος της λοχαγός Γεώργιος Δεδούσης. Επόμενη γραμμή άμυνας η Σιάτιστα.

2 Νοεμβρίου 1912
Ο Οσμάν Μπάτσαρος ξεκινά από το Καλονέρι και φέρνει μήνυμα από τον Μεχμέτ Πασά, οποίος καλεί τον Ελληνικό Στρατό να αποχωρήσει από την Σιάτιστα. Ο Γεώργιος Κατεχάκης στην σύσκεψη που γίνεται στην Μητρόπολη αποφασίζεινα δοθεί παραπλανητική απάντηση με σκοπό να κερδηθεί χρόνος.

3 Νοεμβρίου 1912
Οι στρατιωτικές δυνάμεις στην Σιάτιστα ενισχύονται συνεχώς. Δεκαεννιά σκρητικά αντάρτικα σώματα. Ο 2ος λόχος του τάγματος Παπαδάκη. Η πυροβολαρχία Κλαδά με τρία κανόνια. Οι Γαριβαλδινοί. Εθελοντές Σιατιστινοί.

4 Νοεμβρίου 1912 
Μάχη της Σιάτιστας

5 Νοεμβρίου 1912
Απελευθέρωση της Νεάπολης.

Με βάση τα παραπάνω ίσως στην Σιάτιστα θα πρέπει του χρόνου να τιμήσουμε τρεις επετείους. Την Απελευθέρωση στις 12 Οκτωβρίου. Του νεκρούς της Μάχης της Σιάτιστας στις 13 Οκτωβρίου και αυτούς της Μάχης της Σιάτιστας στις 4 Νοεμβρίου.

4 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1912 | Γεώργιος Κατεχάκης (1881-1938)

Ο Γεώργιος Κατεχάκης από τον Πλάτανο της Μεσαράς στην Κρήτη, στον Μακεδονικό Αγώνα είχε το ψευδώνυμο Καπετάν Ρούβας.

Τέθηκε επικεφαλής, μετά τον θάνατο του Παύλου Μελά, του Μακεδονικού Αγώνα. Είναι ο κύριος υπεύθυνος μαζί με τον Ευθύμιο Καούδη του περιστατικού στο Σκλήθρο της Φλώρινας την νύχτα της 12ης προς 13ης Νοεμβρίου 1904 και ονομάστηκε από τους Βούλγαρους ως ο «Ματωμένος Γάμος».

Από την ελληνική πλευρά μιλάνε για μάχη, στο σπίτι που γινόταν ένας γάμος, που προκάλεσε τον θάνατο 47 κομιτατζήδων. Ο βασικός στόχος της επίθεσης των Ελλήνων ο αρχικομιτατζής Κόλε Αντρέεφ στέλεχος της «Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης» διέφυγε.

Για την σκοπιανή και βουλγάρικη πλευρά έγινε σφαγή δεκατριών καλεσμένων του γάμου μεταξύ των οποίων και δύο παιδιών. Ο έμπορος Κόλε Αντρεεφ είναι ο πατέρας του γαμπρού. Ακολούθησαν αντίποινα από τους Βούλγαρους που δολοφόνησαν δώδεκα Κοζανίτες εμπόρους στο Ξυνό Νερό της Φλώρινας. Οι λεπτομέρειες είναι πολλές που δίνονται από τις δύο πλευρές και μόνο μια αξιόπιστη ιστορική πηγή θα μας πει τι πραγματικά έγινε.

Στην Μάχη της Σιάτιστας ο Γεώργιος Κατεχάκης με το βαθμό του λοχαγού ήταν επικεφαλής των κρητικών εθελοντικών σωμάτων. Όταν αποστρατεύτηκε ακολούθησε πολιτική καριέρα. Τρεις φορές Υπουργός Στρατιωτικών και ισάριθμες φορές Στρατιωτικός Διοικητής Κρήτης. Είχε μεγάλη κοινωνική προσφορά και το όνομα του σήμερα φέρει κεντρική λεωφόρος της Αθήνας.

ΠΗΓΗ: http://istorikakastorias.blogspot.com/2011/10/3-1904-1908.html

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΠΕΝΤΑΣ | Το λεξικό των ρακοκάζανων

Οι στέγες από τα ρακοκάζανα καπνίζουν, η ρακή βγαίνει από το καζάνι και πέφτει στο χαρανί, ευκαιρία και για έναν καλό μεζέ. 

Ο αείμνηστος δάσκαλος Κωνσταντίνος Μπέντας (1905 – 1968) μας περιέγραφε σε ένα κείμενο του «Πως έβγαινε η ρακή». Μπορεί να υπάρχουν οι ευκολίες σήμερα αλλά κάθε εποχή είχε την δικιά της μαγεία.

Κωνσταντίνος Μπέντας

Στο κείμενο χρησιμοποιεί πολλές λέξεις από το τοπικό μας ιδίωμα. Πολλές από αυτές φυσικά συνδέονται άμεσα με την απόσταξη της ρακής. Για να διευκολύνει τον αναγνώστη, κλείνει με ένα μικρό ερμηνευτικό λεξικό το κείμενό του. Ομολογώ δεν γνώριζα πολλές από αυτές τις λέξεις.

• στέμφυλα = τσίπουρα
• σκούμπα =δυνατή ρακή
• ρακοπότηρο= ποτήρι για ρακή
• σκουμπεχάιδες = οι πότες
• βαγένια = μεγάλα ξύλινα αποθηκευτικά βαρέλια κρασιού
• λυσιά = κυκλική πλεξίδα από κληματόβεργες όσο και το μέγεθος του πυθμένα του καζανιού
• τσίπουρα = στέμφυλα
• άμβυκας = το καπάκι του ρακοκάζανου
• γλάς (γλάδες) = η ένωση σωλήνων στον αποστακτήρα
• πουστάβι= μισό ξύλινο βαρέλι, με το πλατύ άνοιγμά του προς τα πάνω γεμάτο νερό, χρησίμευε, όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς, για να υγροποιεί τους ατμούς, έκανε δηλ. τη δουλειά του ψυκτήρος.
• τσάκνα =ξερόκλαδα
• κατούρου= η ρακή που βγαίνει κατά το τέλος της απόσταξης και είναι και πιο αδύνατη
• χαρανιά = χάλκινα καζάνια με λαβές
• ρακή μεταβγαλμένη = δευτεροαποσταγμένη με γλυκάνισο κι άλλα μυρωδικά χόρτα και ροδόσταγμα

ΤΑ ΑΡΧΟΝΤΙΚΑ ΜΑΣ ΜΙΛΟΥΝ | Αρχοντικό Πούλκως, Σιάτιστα 1943

Μια από τις ιστορίες από τις πολλές που είναι κρυμμένες στα αρχοντικά της Σιάτιστας. Την έζησε, την έγραψε, ο Αντώνιος Σκούλιος και την δημοσίευσε στο siatistanews με τίτλο «Μαθητές στο Τραμπάντζειο Γυμνάσιο κατά τη διάρκεια του πολέμου». Μεταφέρει εικόνες από την Σιάτιστα της Αντίστασης και της Κατοχής. Εικόνες που νομίσαμε ότι βλέπαμε μόνο σε επετειακές ταινίες.

Ένα απόγευμα –ήταν στα τέλη του Φλεβάρη του 1943- με πλησίασε με τρόπο συνωμοτικό ένας από τους συμμαθητές μου – ήμασταν ήδη στην πέμπτη τάξη – και μου είπε πως ήρθε κάποιος από την αντίσταση και πως θέλει να μας μιλήσει. Θα έρχονταν κι άλλοι συμμαθητές κι αν  ήθελα μπορούσα να πάω κι εγώ. Χωρίς σκέψη και με προθυμία, άλλο που δε θέλαμε δηλαδή, το απόγευμα μέρα ακόμη πήγαμε με το συμμαθητή, γείτονα και επιστήθιο φίλο μου, το Γιάννη το Νάκο. Με το Γιάννη γεννηθήκαμε το ίδιο βράδυ, παίζαμε μαζί, πήγαμε μαζί στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο και υπηρετήσαμε μαζί στο στρατό στην ίδια μονάδα. Ήταν ένα τίμιο, θαρραλέο, σοβαρό και έξυπνο παιδί που μπορούσες να βασίζεσαι πάνω του για όλα. 

Φτάσαμε στη Γεράνεια, στο Αρχοντικό της Πούλκως. Μπήκαμε μέσα , ανεβήκαμε μια σκάλα και περάσαμε σε ένα δωμάτιο κάπως στενόμακρο. Πρώτη φορά πηγαίναμε εκεί και από τότε δε μου δόθηκε η ευκαιρία να ξαναπάω. Ήταν κι άλλοι στο δωμάτιο, γύρω στα 8-10 άτομα, στην πλειονότητα μαθητές. 

Καθίσαμε σε ένα ξύλινο πάγκο και περιμέναμε. Σε ένα τραπέζι έκαιγε ένα μεγάλο κερί και έδινε λιγοστό φως στον ημισκότεινο χώρο. Σε λίγο ήρθε ο άνθρωπος της αντίστασης, ένας ψηλός ξερακιανός τύπος με μικρά στρόγγυλα γυαλιά και χωρίς καθυστέρηση ή συστάσεις και χαιρετούρες άρχισε να μας μιλάει. 

Μας είπε για την κατάσταση στην Ελλάδα, για τους κατακτητές, για τον αγώνα που πρέπει να κάνουμε για να τους διώξουμε από την πατρίδα μας. Είπε πως σε άλλα μέρη της Ελλάδας είχε οργανωθεί και ξεσηκωθεί ο κόσμος και οι αντάρτες έδιναν μάχες χτυπώντας, όπου μπορούσαν, τους κατακτητές. Μας είπε ακόμη πως η λευτεριά κερδίζεται με αγώνα και θυσίες, πως έχουμε συμμάχους τους δημοκρατικούς λαούς που πολεμούν κατά του φασισμού και του ναζισμού. Μίλησε για τη φτώχια, για την πείνα και για όλα τα δεινά που έφεραν οι κατακτητές.  

Αντώνιος Σκούλιος (1926-2007)

Όσο μιλούσε εμείς ακούγαμε χωρίς μιλιά, χωρίς ερώτηση. Κάναμε συνειρμούς κάτι με το Κρυφό Σχολειό, κάτι με τη Φιλική Εταιρεία, κάτι με το Ρήγα κλπ. φέραμε στο μυαλό μας τους αγώνες του 21. Μήπως έτσι ή κάπως έτσι δεν ξεκίνησε ο αγώνας τότε; Τότε δε θυσιάστηκαν Έλληνες, για να ελευθερώσουν την Πατρίδα; Αυτά δε μαθαίναμε και στο Δημοτικό σχολείο και στο Γυμνάσιο; Πέρασε αρκετή ώρα, είχε προχωρήσει η νύχτα και έπρεπε να φύγουμε. Τον εκπρόσωπο της αντίστασης δεν τον ξαναείδαμε, ακούσαμε μόνο ότι τον έπιασαν κάπου στην περιοχή και τον κρέμασαν. 

[…]

Την άλλη μέρα πήγαμε κανονικά στο Γυμνάσιο νιώθοντας διαφορετικά, κάπως περήφανοι. Είχαμε την αίσθηση ότι ξαφνικά γίναμε άνδρες και μπορούσαμε κάτι να προσφέρουμε στον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας. Λίγες μέρες αργότερα οι Ιταλοί εξαφανίστηκαν από τη Σιάτιστα. Φαίνεται ότι πήραν πληροφορίες ότι στη γύρω περιοχή κινούνταν αντάρτικες ομάδες και έφυγαν προς τα Γρεβενά. 

Κάναμε μάθημα και λόγω έλλειψης καθηγητών είχαμε συνδιδασκαλία πέμπτη και έκτη τάξη μαζί. Μας έκανε μάθημα ο γυμνασιάρχης, όταν ξαφνικά άνοιξε η πόρτα τα αίθουσας και εμφανίστηκε ο Νάσιος, ένας πιτσιρίκος τύπος γαβριά με ένα παιδικό θρασύ πρόσωπο, στάθηκε εκεί χωρίς να προχωρήσει μέσα. Όλοι τον βλέπαμε απορημένοι. 

"Κυρ δάσκαλι, είπιν ου καπιτάνιους ν’ απουλύκ’ς τα πιδιά, θα ουμιλήσ’ κι να παν ν’ ακουσ’ν." 

Τα είπε και εξαφανίστηκε ξαφνικά και γρήγορα, όπως είχε έρθει. Όλοι μείναμε σκεπτικοί. Ύστερα από λίγο ο γυμνασιάρχης μας είπε να φύγουμε, ήταν άλλωστε η τελευταία ώρα διδασκαλίας. Ο Νάσιος είχε δίκαιο. Στη Σιάτιστα είχε έρθει μια ομάδα ανταρτών του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ) κι ο αρχηγός μιλούσε εκείνη την ώρα στον κόσμο. 

Σε λίγες μέρες, στις αρχές του Μάρτη ξεκίνησε και ο ένοπλος αγώνας στην περιοχή μας με αποκορύφωμα τη θρυλική μάχη του Φαρδύκαμπου.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΚΟΥΛΙΟΣ, "Η 28η Οκτωβρίου του 1940 μας βρήκε μαθητές καθισμένους στα θρανία της τρίτης τάξης του Τραμπάντζειου Γυμνασίου Σιατίστης"

«Η 28η Οκτωβρίου του 1940 μας βρήκε μαθητές καθισμένους στα θρανία της τρίτης τάξης του Τραμπάντζειου Γυμνασίου Σιατίστης. Είχαν περάσει οι καλοκαιρινές μας διακοπές, όταν ανέμελα απολαμβάναμε τον ελεύθερο χρόνο μας τρέχοντας απάνω κάτω στις γειτονιές και παίζοντας. Είχε τελειώσει και ο τρύγος, το μεγάλο πανηγύρι της Σιάτιστας, που όλοι ήταν στο πόδι τρέχοντας να προλάβουν να τελειώσουν τη συγκομιδή των σταφυλιών, που αποτελούσε ένα σταθερό έσοδο για την οικιακή οικονομία σε κάθε οικογένεια.

Είχαμε ξεκινήσει και πάλι με όρεξη τα μαθήματά μας και ξαφνικά πρωί της Δευτέρας απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα η είδηση ότι η Ιταλία μας κήρυξε τον πόλεμο και ότι στα αλβανικά σύνορα είχαν αρχίσει κιόλας οι μάχες και οι Ιταλοί στρατιώτες είχαν περάσει στο ελληνικό έδαφος. Δεν ξέραμε τι να πούμε. Κοιτάζαμε ο ένας τον άλλο απορημένοι απ’ το απρόσμενο γεγονός. Δεν μπορούσαν να φανταστούμε εκείνη την ώρα πως η ζωή μας άλλαζε, πως μπαίναμε σε μια περίοδο που όλα άλλαζαν δραματικά, πως η μέρα αυτή ήταν η αρχή μιας νέας περιόδου της ζωής μας με ταλαιπωρίες και άγνωστες σε μας περιπέτειες, που η διάρκειά τους θα ήταν τόσο μεγάλη.

Το Γυμνάσιό μας επιτάχθηκε για τις ανάγκες της επιστράτευσης και τα μαθήματά μας σταμάτησαν για μια εβδομάδα περίπου. Στις αίθουσές του ντύνονταν οι στρατιώτες που καλούνταν να καταταγούν για να υπηρετήσουν την πατρίδα. Έφταναν εκεί τόσο οι Σιατιστινοί όσο και οι κάτοικοι των γύρω χωριών και, αφού φορούσαν το χακί και έπαιρναν τον απαραίτητο εξοπλισμό τους, όπλα παλάσκες, καραβάνες, παγούρια, σχηματίζονταν οι μονάδες και χωρίς καθυστέρηση ξεκινούσαν πεζοί για το μέτωπο. Ανάμεσα σε αυτούς που κατατάχθηκαν ήταν και οι δικοί μας καθηγητές και δάσκαλοι. Τις μέρες αυτές τρέχαμε κι εμείς και βλέπαμε τους στρατιώτες μας που φεύγανε. Μπροστά οι αξιωματικοί με τις επωμίδες και τα αστέρια τους και πίσω συντεταγμένοι οι στρατιώτες. Τότε αρχίσαμε να μαθαίνουμε τους βαθμούς των αξιωματικών και υπαξιωματικών και να τους αναγνωρίζουμε από τα διακριτικά τους. Τους βλέπαμε όλους με περηφάνια, νιώθαμε σιγουριά πως οι εχθροί δεν πρόκειται να πατήσουν τα χώματα της πατρίδας.»

ΠΗΓΗ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΚΟΥΛΙΟΣ, Μαθητές στο Τραμπάντζειο Γυμνάσιο κατά τη διάρκεια του πολέμου, siatistanews